Zespół Rotha, nazywany również meralgią parestetyczną lub zespołem Bernhardta-Rotha, to dolegliwość związana z podrażnieniem albo uciskiem nerwu skórnego bocznego uda. Jest to nerw czuciowy, co oznacza, że odpowiada za odbieranie bodźców ze skóry, ale nie steruje pracą mięśni. Z tego powodu objawy zespołu Rotha dotyczą przede wszystkim czucia: pacjent może odczuwać pieczenie uda, mrowienie, drętwienie bocznej części uda, kłucie, przeczulicę albo miejscowy ból po zewnętrznej stronie uda. Źródła medyczne opisują ten zespół jako dolegliwość wynikającą z kompresji nerwu skórnego bocznego uda, najczęściej w okolicy więzadła pachwinowego.
Dlaczego dochodzi do zespołu Rotha?
Nerw skórny boczny uda przebiega od odcinka lędźwiowego kręgosłupa, następnie kieruje się w stronę miednicy i okolicy pachwiny, a później zaopatruje czuciowo przednio-boczną oraz boczną część uda. W miejscu przejścia pod więzadłem pachwinowym może być szczególnie narażony na ucisk. Jeżeli dochodzi do jego drażnienia, pojawiają się objawy typowe dla mononeuropatii kończyny dolnej, czyli zaburzenia dotyczącego pojedynczego nerwu obwodowego.
Do zespołu Rotha mogą predysponować czynniki zwiększające ucisk w okolicy pachwiny i przedniej części miednicy. Należą do nich nadwaga, szybki przyrost masy ciała, ciąża, noszenie bardzo ciasnych spodni, pasków, pasów roboczych lub gorsetów, długotrwałe przebywanie w pozycji stojącej, a także niektóre urazy i zabiegi operacyjne w obrębie miednicy lub biodra. Wśród chorób zwiększających ryzyko wymienia się między innymi cukrzycę, która może sprzyjać neuropatiom obwodowym.
Jakie objawy daje zespół Rotha?
Najbardziej charakterystyczne jest drętwienie bocznej części uda. Pacjent może opisywać je jako „martwą skórę”, zaburzone czucie dotyku albo nieprzyjemne mrowienie. Często pojawia się również pieczenie uda, niekiedy odczuwane jak oparzenie skóry, mimo że na udzie nie widać wyraźnych zmian. Ból może być tępy, kłujący, palący albo przeszywający. U części osób występuje nadwrażliwość skóry – nawet lekki dotyk ubrania może być nieprzyjemny.
Objawy zwykle lokalizują się po zewnętrznej lub przednio-bocznej stronie uda. Zazwyczaj nie schodzą poniżej kolana i nie obejmują całej kończyny. To ważna informacja, ponieważ ból promieniujący od kręgosłupa lędźwiowego przez pośladek, tylną część uda i łydkę może sugerować inne przyczyny, na przykład rwę kulszową. W zespole Rotha nie powinno być osłabienia siły mięśniowej, opadania stopy ani trudności z aktywnym poruszaniem nogą, ponieważ nerw skórny boczny uda odpowiada za czucie, a nie za ruch.
Dolegliwości mogą nasilać się podczas chodzenia, długiego stania, prostowania tułowia, noszenia obcisłej odzieży lub paska. U części pacjentów ulgę przynosi siedzenie, zmiana pozycji albo rozluźnienie ucisku w okolicy pasa. Źródła kliniczne wskazują, że objawy meralgii parestetycznej często obejmują pieczenie, mrowienie, ból i zaburzenia czucia na bocznej powierzchni uda.
Czy zespół Rotha jest groźny?
Sam zespół Rotha najczęściej nie jest stanem bezpośrednio niebezpiecznym, ale potrafi istotnie obniżać komfort życia. Przewlekłe pieczenie uda, zaburzenia czucia i ból mogą utrudniać chodzenie, sen, pracę stojącą, prowadzenie samochodu czy aktywność fizyczną. Nie warto też zakładać, że każde drętwienie bocznej części uda wynika właśnie z ucisku nerwu skórnego bocznego uda. Podobne objawy mogą pojawić się przy chorobach kręgosłupa lędźwiowego, neuropatii cukrzycowej, problemach stawu biodrowego, zmianach pourazowych lub rzadziej przy innych schorzeniach neurologicznych.
Konsultacja lekarska jest szczególnie wskazana, jeżeli objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni lub tygodni, nasilają się, pojawiają się po urazie, towarzyszy im osłabienie nogi, zaburzenia chodu, ból kręgosłupa, problemy z oddawaniem moczu albo drętwienie obejmujące większy obszar kończyny. Takie dolegliwości wymagają szerszej diagnostyki.
Jak rozpoznaje się zespół Rotha?
Rozpoznanie zwykle opiera się na rozmowie z pacjentem i badaniu przedmiotowym. Lekarz pyta o lokalizację dolegliwości, czynniki nasilające i łagodzące objawy, choroby współistniejące, przebyte zabiegi, aktywność zawodową oraz styl ubierania się. Badanie neurologiczne pomaga ocenić czucie, siłę mięśniową, odruchy i zakres objawów.
W typowym zespole Rotha zaburzenia dotyczą głównie czucia na bocznej części uda, bez wyraźnych objawów uszkodzenia ruchowego. Jeżeli obraz kliniczny nie jest jednoznaczny, lekarz może zlecić dodatkowe badania, na przykład badanie przewodnictwa nerwowego, elektromiografię, USG, badania obrazowe kręgosłupa lędźwiowego lub diagnostykę w kierunku cukrzycy. Według przeglądów medycznych rozpoznanie meralgii parestetycznej bardzo często ma charakter kliniczny, a badania dodatkowe są wykorzystywane wtedy, gdy trzeba wykluczyć inne przyczyny bólu i drętwienia.
Leczenie zespołu Rotha
Postępowanie zależy od przyczyny i nasilenia objawów. W wielu przypadkach pierwszym etapem jest ograniczenie ucisku na nerw. Pacjentowi zaleca się unikanie ciasnej odzieży, pasków i pasów uciskających pachwinę, redukcję masy ciała, jeżeli jest taka potrzeba, oraz modyfikację aktywności nasilających objawy. Pomocne może być leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne zalecone przez lekarza, fizjoterapia, praca nad napięciem tkanek w obrębie miednicy, biodra i odcinka lędźwiowego oraz edukacja dotycząca ergonomii.
Jeżeli dolegliwości są silne lub przewlekłe, lekarz może rozważyć leczenie ukierunkowane na ból neuropatyczny, blokadę nerwu albo inne metody specjalistyczne. Zabieg chirurgiczny stosuje się rzadko, zwykle u pacjentów z uporczywymi objawami, które nie ustępują mimo leczenia zachowawczego.
Zespół Rotha jest przykładem dolegliwości, w której niewielki nerw czuciowy może powodować bardzo dokuczliwe objawy. Pieczenie uda, mrowienie i drętwienie bocznej części uda nie powinny być ignorowane, zwłaszcza jeśli utrzymują się, nawracają lub utrudniają codzienne funkcjonowanie. Właściwa diagnostyka pozwala odróżnić tę mononeuropatię kończyny dolnej od chorób kręgosłupa i innych schorzeń, a następnie dobrać leczenie do rzeczywistej przyczyny problemu.
